Klimaatwinst door duurzame autorecyclage

Een nieuwe studie in opdracht van Febelauto toont hoe groot de klimaatwinst is wanneer afgedankte voertuigen via de officiële, Belgische procedure worden ingezameld en verwerkt. Tot nu toe ontbraken dergelijke concrete cijfers om deze klimaatwinst zwart op wit te bewijzen, maar dankzij de studie weten we nu niet alleen hoeveel CO₂-uitstoot wordt vermeden door duurzame voertuigrecyclage, maar het biedt ook alle betrokken partijen - van beleidsmakers tot bedrijven en consumenten - de handvatten om die impact zichtbaar te maken, te rapporteren en verder te gebruiken. Een overzicht:

De studie werd uitgevoerd door Eco Repair Score in samenwerking met VITO (Vlaams Instituut voor Technologisch Onderzoek). Ze berekenden de broeikasgasimpact van de verwerking van afgedankte voertuigen in België, en vergeleken de onvermijdelijke CO₂-uitstoot met de gerealiseerd CO₂-winst.

Ja, “winst”, want een afgedankt voertuig is geen afval, maar een waardevolle bron van herbruikbare onderdelen en secundaire grondstoffen. Het duurzaam verwerken van een voertuig in een erkend centrum vermijdt de productie van nieuwe voertuigonderdelen, het ontginnen van primaire grondstoffen en het opwekken van energie en bespaart zo aanzienlijk op de uitstoot van CO₂.

De studie toont dus aan dat de verwerking van één gemiddelde ELV 666,1 kg CO₂-eq genereert, maar dat door hergebruik, recycling en energieterugwinning 4.063,9 kg CO₂-eq vermeden kan worden. Dit resulteert in een potentieel netto klimaatvoordeel van 84% of 3.397,8 kg CO₂-eq per voertuig, wat overeenkomt met de jaarlijkse opname van 155 volgroeide bomen.

(*) De behaalde CO₂-uitstoot wordt uitgedrukt in CO₂ eq. CO₂-equivalent is een maat die aangeeft in welke mate een gegeven hoeveelheid broeikasgas bijdraagt aan de opwarming van de aarde en waarbij 1 kilogram CO₂-equivalent gelijk staat aan het broeikaseffect van 1 kilogram CO₂. Op die manier kunnen effecten van verschillende gassen efficiënt vergeleken worden.

Per duurzaam gerecycleerd afgedankt voertuig wordt gemiddeld 1.100 kg aan primair ontgonnen grondstoffen gewonnen dankzij het hergebruik van voertuig-onderdelen en het inzetten van secundaire grondstoffen na recyclage.

Direct hergebruik van gedemonteerde onderdelen (die gemiddeld 23% van het gewicht van een afgedankt voertuig uitmaken) is goed voor 48% van de vermeden emissies, wat het grote klimaatvoordeel aantoont van het verlengen van de levensduur van producten door tweedehands auto-onderdelen te gebruiken voor herstelling.

Het grootste aandeel van de verwerkingsuitstoot wordt gegenereerd tijdens de recyclage van de ferro-metalen, de terugwinning van energie door verbranding en de ASR polymer mix (Automotive shredder residue, resten van plastic die verbrand worden).

• Ondanks het feit dat de recycling van staal ongeveer 340 kg CO₂-eq aan emissies genereert als gevolg van de energie en grondstoffen die nodig zijn voor de verwerking, levert het nog steeds het grootste materiaalspecifieke klimaatvoordeel op. Door staal te recyclen wordt namelijk meer dan 1.300 kg CO₂-eq vermeden die anders bij de primaire staalproductie zou worden gegenereerd.
• Aluminium, dat slechts 6% van het voertuiggewicht uitmaakt, is verantwoordelijk voor 12% van de totale vermeden uitstoot, vanwege de energie-intensiteit van de primaire productie.
• Gerecycleerde polymeren en energie die door verbranding wordt teruggewonnen, leveren ook een kleiner, maar nog steeds betekenisvol aandeel in het totale CO₂-voordeel.

De studie is gebaseerd op een levenscyclusanalyse (LCA). Deze wordt gebruikt om de milieueffecten van een product, proces of dienst gedurende diens gehele levenscyclus te evalueren. De term "levenscyclus" verwijst naar de belangrijkste stadia van het product, de dienst of het proces, waaronder de winning van grondstoffen, productie, transport, gebruik en onderhoud, en afval, of recycling in een mogelijke volgende levenscyclus.

De studie werd uitgevoerd aan de hand van de Environmental Footprint 3.1-methode, die erkend is door de Europese Commissie. De modellering gebeurde met SimaPro software.

Het primaire doel van de studie was het kwantificeren van de CO₂-besparing. Om dat te berekenen hielden we rekening met:

• Het inzamelen en transporteren van voertuigen
• De verwerking van gevaarlijke stoffen (depollutie)
• Het demonteren van voertuigen en het hergebruik van onderdelen
• Het shredderen en sorteren van materiaalfracties voor de terugwinning van grondstoffen
• Warmte- en energieterugwinning via verbranding van reststromen

Daarvoor werd gekeken naar:

• De recyclageresultaten van Febelauto van 2023: In België wordt 98% van het gewicht van een afgedankt voertuig nuttig toegepast. 23% daarvan wordt hergebruikt als tweedehands auto-onderdeel, 71% wordt gerecycleerd voor de terugwinning van de waardevolle grondstoffen en 4% voor de recuperatie van energie.

• Een RDC- studie over de gemiddelde samenstelling van de 7 meest verkochte voertuigen in 2014. De data zijn relevant gezien de gemiddelde leeftijd van een afgedankt voertuig dat binnengebracht wordt in een erkend centrum nu 18,5 jaar bedraagt.
• Gegevens uit de Zwitserse Ecoinvent database om de milieu-impact van recyclage en energieterugwinning te kwantificeren.
• De terugwinningspercentages en materiaalkwaliteitsfactoren zijn afkomstig van de PEF Circular Footprint Formula en inzichten uit recente LCA-literatuur.

Deze studie bevestigt dat de verwerking van afgedankte voertuigen in België aanzienlijke voordelen oplevert voor het klimaat en het behoud van onze hulpbronnen, waardoor de rol ervan in de nationale circulaire economie wordt versterkt en de bredere transitie naar een koolstofarme economie in België wordt ondersteund.

“Door de duurzame recyclage van 69.220 afgedankte voertuigen vorig jaar heeft Febelauto met haar erkende centra quasi evenveel CO₂ vermeden als het hele Zoniënwoud in 15 jaar nodig heeft om op te nemen”, verklaart Griet Van Kelecom, Circulaire Ambassadrice en Project Manager Circulariteit bij Febelauto. “Dit is een eenvoudige vergelijking, maar het geeft een mooi voorbeeld van de klimaatimpact van correcte voertuigrecyclage.”

Maar de studie levert niet alleen interessante inzichten voor Febelauto. Iedereen die mee verantwoordelijkheid draagt voor voertuigen, de circulaire economie en de reductie van CO₂-uitstoot kan er zijn voordeel uit halen. De studie levert immers waardevolle informatie op voor beleidsontwikkeling, verschillende rapportageverplichtingen (VSME, CSRD, ESG,...), marketing- en communicatiedoeleinden tot zelfs eco-design.

“Je kunt immers niet managen wat je niet kunt meten,” zegt Catherine Lenaerts, Directeur van Febelauto. “De kracht van deze studie is dat ze niet blijft steken in theorie. Ze kwantificeert de reële klimaatwinst van autorecyclage zoals die vandaag in België gebeurt. We leveren betrouwbare, transparante cijfers waarmee onze stakeholders hun milieu-impact effectief kunnen opvolgen, rapporteren én communiceren.”

Hoewel deze studie een robuuste en transparante kwantificering biedt van de milieuvoordelen van de verwerking van afgedankte voertuigen, moeten enkele beperkingen worden erkend:

• De cijfers zijn gebaseerd op een gemiddelde Belgische personenwagen van 1.261 kg met verbrandingsmotor – dus geen lichte bedrijfsvoertuigen en vrachtwagens. Tevens worden er nog onvoldoende afgedankte geëlektrificeerde voertuigen verwerkt in de Belgische erkende centra, om deze bij op te nemen in de studie.
• De resultaten zijn berekend over de volledige waardeketen heen - van de inzameling van het afgedankt voertuig tot aan het sorteren van de fracties. Vermeden emissies moeten daarom worden gezien als het resultaat van een collectieve inspanning van de waardeketen en niet worden toegeschreven aan individuele actoren.
• De vermeden uitstoot mag niet worden opgeteld bij andere duurzame activiteiten. De vermeden uitstoot kan wél vermenigvuldigd worden met het aantal correct verwerkte afgedankte voertuigen.
• In het geval van hergebruik gaat de studie uit van een 1:1-vervanging tussen hergebruikte en nieuw geproduceerde onderdelen, zonder rekening te houden met mogelijke degradatie, verminderde prestaties of een kortere levensduur van hergebruikte onderdelen in vergelijking met nieuwe wisselstukken. Deze modelleringskeuze kan leiden tot een overschatting van de vermeden emissies in situaties waarin hergebruikte onderdelen een kortere levensduur hebben.
• Om de vermeden hoeveelheid primaire grondstoffen te bepalen (ontginning, transport, productie), werden de hoeveelheden van elk equivalent primair materiaal bij elkaar opgeteld op basis van terugwinningspercentages en kwaliteitsfactoren. Deze zijn gebaseerd op literatuur en algemene aannames en geven mogelijk niet volledig de variabiliteit van de recyclingpraktijken, lokale omstandigheden of energiemixen in de praktijk weer.
• In de studie werd uitgegaan van een gemiddelde transportafstand per verwerkt voertuig in België: 40 km van het inzamelpunt naar het erkend centrum en 40 km van het erkend centrum naar het shredderbedrijf.

Deze studie maakt één ding duidelijk: wat er op het einde van een autoleven gebeurt, maakt écht een verschil. Of je nu consument, beleidsmaker of ondernemer bent: het correct recycleren van een afgedankt voertuig via erkende centra levert concrete klimaatwinst op, vermijdt de ontginning van nieuwe grondstoffen en draagt bij aan de circulaire economie in België.